Ψυχοακουστική και Μουσικοθεραπεία

Στο μάθημα της ιστορίας της μουσικής, αναφερθήκαμε, μέσα στα πλαίσια της μουσικής του 20ου αιώνα, στην επιστήμη της Ψυχοακουστικής, της οποίας ένας κλάδος είναι η μουσικοθεραπεία. 

Ακολουθεί η εργασία της μαθήτριας του Γ1 γυμνασίου του σχολείου μας.

Ψυχοακουστική

Η ακουστική επιστήμη χωρίζεται σε υποκατηγορίες ανάλογα με το είδος της μελέτης που πραγματοποιείται. Έτσι έχουμε την ηλεκτροακουστική που ασχολείται με την αναπαραγωγή του ήχου (ηχεία,μεγάφωνα), την ακουστική χώρου που ασχολείται με την ηχοπροστασία, τη φυσική ακουστική, τη μουσική ακουστική κ.ο.κ. 
Η ψυχοακουστική ασχολείται με τον τρόπο που προσλαμβάνουμε και αντιλαμβανόμαστε τον ήχο. Με την ψυχοακουστική εμπλέκονται και πολλές άλλες επιστήμες όπως η ψυχολογία, οι νευροεπιστήμες, η γλωσσολογία ως μέσο έρευνας της ανθρώπινης συμπεριφοράς. 

Μεγάλα βήματα έγιναν πριν αρκετούς αιώνες στο τομέα της ψυχοφυσικής που προσπάθησε να μελετήσει όλες τις αισθήσεις και το τρόπο που γίνονται αντιληπτές. Ο Weber (1795-1878) προσπάθησε να απαντήσει σε ερωτήματα σχετικά με την αντίληψη. Διατύπωσε λοιπόν ένα δικό του νόμο: η ελάχιστη αντιληπτή μεταβολή στην ένταση του φυσικού ερεθίσματος είναι ανάλογη της αρχικής έντασης του. Υπάρχει δηλαδή μια σχέση της αρχικής έντασης με τη διαφορά (μεταβολή) η οποία είναι μια σταθερά (ΔΙ/Ι=k). To πρώτο βιβλίο για την ψυχοφυσική γράφτηκε από τον Fechner (1801-1887) το 1860. O Fechner διατύπωσε τη δική του εκτεταμένη θεωρία η οποία λέει οτι καθώς η ένταση του φυσικού ερεθίσματος αυξάνει,η ευαισθησία μας σε αυτό μειώνεται (S=klog(I)). Τη δεκαετία του 50 ο Smith Stevens (1906-1973) επαναδιατύπωσε το νόμο του Fechner. 

Σήμερα, σε μια προσπάθεια πιο αποδοτικής μελέτης του κλάδου, έχουν δημιουργηθεί 3 υποκατηγορίες σχετικά με αυτό που ονομάζουμε ψυχοακουστική.Χωρίζεται λοιπόν σε -Ψυχολογία της ακουστικής, -Φυσιολογία της ακουστικής (ακοής) και στην -Αντίληψη της ομιλίας. 

Τεχνική διάγνωσης ακουστικών βλαβών

Στις μικρές ηλικίες κυρίως παρατηρούνται διαταραχές στο τρόπο που αντιλαμβάνονται τα παιδιά τον ήχο. Οι μηχανισμοί μετάφρασης των ηχητικών ερεθισμάτων δεν επιτρέπουν στο παιδί να ανταποκρίνεται στο σχολείο,σε μια συζήτηση, σε ένα παιχνίδι.Ακόμη και σε μεγαλύτερες ηλικίες όμως είναι πιθανό να αντιμετωπίζονται δυσκολίες στην παρακολούθηση μιας ομιλίας,στην υπερβολική ενόχληση από θορύβους,στην έλλειψη προσοχής.

Η Ψυχοακουστική και η Γνωστική Ψυχολογία της μουσικής είναι δύο σχετικά νέοι επιστημονικοί κλάδοι με αντικείμενο τη μελέτη της (ψυχολογικής) αντίδρασης του ανθρώπου στα ηχητικά φαινόμενα και ειδικότερα στη μουσική. Το ενδιαφέρον της έρευνας στρέφεται, τόσο στη διερεύνηση χαρακτηριστικών φυσιολογικών/νοητικών διεργασιών που εντοπίζονται κατά την πρόσληψη και νοητική επεξεργασία των ηχητικών/μουσικών ερεθισμάτων, όσο και στον τρόπο με τον οποίο οι διεργασίες αυτές σχετίζονται με γενικότερες γνωστικές λειτουργίες (αντίληψη, μνήμη, προσοχή, σκέψη, γλώσσα). Το συγκεκριμένο εξαμηνιαίο μάθημα περιλαμβάνει αρχικά μια εισαγωγική αναφορά στις σύγχρονες τάσεις και η οριοθέτηση των επιμέρους τομέων της έρευνας γίνεται μέσα από μια σύντομη επισκόπηση σημαντικών θεωρητικών και πειραματικών ευρημάτων που οδήγησαν στη διαμόρφωση του σύγχρονου ερευνητικού πεδίου στους τομείς αυτούς. Στη συνέχεια το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην περιγραφή της πειραματικής μεθοδολογίας που εφαρμόζεται στη διερεύνηση των φαινομένων αυτών, με ειδικότερες αναφορές σε θέματα πειραματικού σχεδιασμού, τεχνικών εκτέλεσης της πειραματικής διαδικασίας και ανάλυσης των πειραματικών δεδομένων.

Μεταξύ πολλών άλλων, το τεστ ψυχοακουστικής διερεύνησης μετρά την ικανότητα του αυτιού να ακροάται, να συνειδητοποιεί τον ήχο. Με απλά λόγια, μετράει την ικανότητα του ατόμου για συνείδηση. Ακρόαση, όχι ικανότητα για ακοή. Αυτή είναι μια βασική διαφορά από το τονικό ακοόγραμμα.

Το «ηλεκτρονικό αυτί» ή αλλιώς «προσομοιωτής ακρόασης» λειτουργεί ως ιδανικό ανθρώπινο αυτί, που μέσω του φαινομένου του εθισμού (conditioning) επανεκπαιδεύει οστεομυϊκά το αυτί του ατόμου να αποκτήσει τις επιθυμητές ιδιότητες ενός αυτιού που ενεργοποιεί τον εγκέφαλο, που μεταβιβάζει το μήνυμα σωστά στον ακουστικό φλοιό, που αποκωδικοποιεί, που επικοινωνεί. Χρησιμοποιείται πλούσιο υλικό ειδικά επεξεργασμένων μαγνητικών ταινιών βασικά μουσικής του Μότσαρτ, αλλά και άλλων μουσικών ερεθισμάτων π.χ. ήχων φύσης, λόγου, μητρικής φωνής κ.ά. Αυτά δίδονται μέσω ειδικών ακουστικών άλλοτε φιλτραρισμένα και άλλοτε αφιλτράριστα, ανάλογα με τις ανάγκες αποκατάστασης των δυσλειτουργιών του αυτιού, όπως αυτές αποκαλύπτονται στο τεστ ψυχοακουστικής διερεύνησης. 

Εν συντομία το «ηλεκτρονικό αυτί» αποκαθιστά τη συνειδητή ακρόαση που εμπεριέχει ψυχολογική διάσταση. Ακροώμαι σημαίνει «θέλω να ακούσω» και αυτό είναι ένα ενεργητικό φαινόμενο εν αντιθέσει με το ?ακούω» που είναι ένα παθητικό φαινόμενο. 

Στην Ουγγαρία, με τη μέθοδο «Κόνταλι», το εκπαιδευτικό πρόγραμμα προβλέπει τη σοβαρή ενασχόληση με τη μουσική όλων των μαθητών και όχι μόνον εκείνων που προορίζονται για το επάγγελμα του μουσικού, και τούτο διότι θεωρείται απαραίτητη η καλλιέργεια όλων δια της μουσικής και της μουσικής από όλους. Εξάλλου, οι έρευνες ειδικών παιδαγωγών, ψυχολόγων και μουσικολόγων απέδειξαν πως η ενασχόληση με τη μουσική συντείνει στην εμπέδωση άλλων γνώσεων, ώστε οι δείκτες απόδοσης των μαθητών είναι ανώτεροι από τον μέσο δείκτη μαθητών που δεν ασχολούνται με τη μουσική. Το συμπέρασμα αυτό των Ούγγρων ειδικών για τη θετική συμβολή της μουσικής στη μάθηση, ενισχύεται και από τα πορίσματα σχετικών ερευνών άλλων επιστημόνων, όπως για παράδειγμα των Ρέβερ και Ράουχε, οι οποίοι στη μελέτη τους Μουσική-Ευφυΐα-Φαντασία γράφουν σχετικά: «Οι μαθητές που εκπαιδεύονται εντατικά στη μουσική μαθαίνουν γενικά ευκολότερα». 

ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

Η δύναμη της επιρροής της μουσικής στον ψυχισμό του ανθρώπου δεν είναι κάτι καινούργιο.
Η εφαρμογή της μουσικής για σκοπούς θεραπευτικούς είναι τόσο παλιά όσο και η δημιουργία του κόσμου, αφού ο ρυθμός είναι ένα από τα βασικότερα στοιχεία του.
Η μουσική έκφραση επιτρέπει τη συνύπαρξη διαφορετικών ήχων, αντιφατικών συναισθημάτων και με αυτή την έννοια ανταποκρίνεται στην πολυπλοκότητα του ανθρώπινου ψυχισμού.

Σύγχρονοι ερευνητές της ψυχοακουστικής υποστηρίζουν πως η μελωδία έχει μεγαλύτερη συγγένεια με τη σκέψη και εκφράζεται με τα πνευστά, η αρμονία με τα συναισθήματα και εκφράζεται με τα έγχορδα και ο ρυθμός με τη θέληση και εκφράζεται με τα κρουστά.
Κατά την εμβρυϊκή περίοδο το πρωταρχικό ρυθμικό βίωμα είναι ο κτύπος της μητρικής καρδιάς που επιδρά εξαιρετικά ηρεμιστικά στο έμβρυο και διατηρείται σαν θεμελιώδης συγκινησιακή εμπειρία σε όλη τη ζωή του ανθρώπου. Γι΄ αυτό συχνά χρησιμοποιείται στη θεραπεία ψυχικών παθήσεων.

Ένας γιατρός του νοσοκομείου “Μητέρων” του Λονδίνου διαπίστωσε ότι η καρδιά των βρεφών χτυπά ήρεμα όταν ακούνε μουσικά έργα του Μozart ή του Vivaldi σε ρυθμό “Αntante” (72 χτυπήματα ανά λεπτό).

Ο Γάλλος ερευνητής Αlf. Τomatis κάνει έρευνες γύρω από τις σχέσεις της ακοής και της ομιλίας. Χρησιμοποιεί ενδομήτριους ήχους και ιδιαίτερα την ανθρώπινη φωνή φιλτραρισμένη μέσα από υδάτινο περιβάλλον, για τη θεραπεία δυσλεκτικών.
Παρόμοιες μέθοδοι χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία αυτιστικών παιδιών, όπου κατ΄ εξοχήν ενδείκνυται η μουσικοθεραπεία. Αφού ο αυτισμός θεωρείται μια προέκταση και παραμόρφωση του εμβρυακού ψυχισμού - αυτός είναι ο μόνος τρόπος να πλησιάσουμε και να επικοινωνήσουμε με αυτά τα παιδιά, χρησιμοποιώντας ερεθίσματα στα οποία είναι ευαίσθητα κατά την εμβρυακή περίοδο.

Η πρόωρη ανάπτυξη της ακοής σε σχέση με τις άλλες αισθήσεις ΚΑΝΕΙ ΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΝΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΕΙ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΠΟΥ ΑΣΚΕΙ ΨΥΧΙΚΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΑ. Επίσης στον εγκέφαλο το κέντρο του συναισθήματος βρίσκεται στο κέντρο της μουσικής.

Η ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ χρησιμοποιείται επίσης:

* Σαν όργανο ανάλυσης του ψυχισμού - σαν όργανο πειθαρχίας σκέψης και έκφρασης.
* Σαν μέσο που βοηθά μπλοκαρισμένα άτομα για μια επαφή με την πραγματικότητα.
* Διευκολύνει την αποκατάσταση των βασικών ρυθμών του οργανισμού (ΧΑΛΑΡΩΣΗ).

*Σαν ερέθισμα που ξυπνά τη δημιουργικότητα.
* Στη δημιουργία ευχάριστης ατμόσφαιρας σε εργασιακούς χώρους, ιδρύματα (βελτιώνοντας τη διάθεση και την παραγωγικότητα).
* Στα νεογέννητα για αύξηση βάρους και ομαλή ανάπτυξη.
* Στα υπερκινητικά παιδιά για τη δημιουργία φυσιολογικών ρυθμών και στιγμών ηρεμίας.
* Για την καταπολέμηση της αϋπνίας και του στρες.
* Σε περιπτώσεις ατόμων με αναπηρίες.
* Σε παιδιά με διανοητική καθυστέρηση για να δημιουργηθεί κανάλι επικοινωνίας.
* Σε αλκοολικούς και σε ναρκομανείς για διευκόλυνση της απεξάρτησης τους.
* Για τη μείωση πόνων του ασθενή σε οδυνηρές θεραπευτικές επεμβάσεις, και
* Για τον ανώδυνο τοκετό.

πηγή:

http://www.iema.gr/data/lectures/KDMA4.html